15 Σεπτεμβρίου 2014

Ανακαλύπτοντας τα μυστικά του βυθού


Τον Ζακ-Υβ Κουστώ τον γνωρίζουμε όλοι μας. Πρωτοπόρος ωκεανογράφος, εξερευνητής, συγγραφέας, φωτογράφος, κινηματογραφιστής, οραματιστής. Με τα ταξίδια του και τα ντοκυμαντέρ του μας γνώρισε ένα μοναδικό κόσμο που αγνοούσαμε. Αυτόν της θάλασσας.

Αλήθεια ξέρετε ότι και η Ελλάδα έχει τους δικούς της «Ζακ-Υβ Κουστώ» που ταξιδεύουν ανά την υφήλιο anakaliptontas και εξερευνώντας τα μυστικά της θάλασσας;

Η anakalipsi έχει την χαρά σήμερα να μιλάει με έναν από τους πιο διακεκριμένους Έλληνες Ωκεανογράφους τον καθηγητή του Πανεπιστήμιου Πειραιά κύριο Τάσσο Τσελεπίδη. Ας anakalispume με την βοήθεια του λίγα από τα μυστικά της θάλασσας.


Αλήθεια κύριε Τσελεπίδη, εσείς ποιόν είχατε στο μυαλό σας όταν ασχοληθήκατε με την Ωκεανογραφία?


Μα φυσικά τον κ. Ζ.Υ. Κουστώ. Στα τέλη της δεκαετίας του 70’ και στις αρχές του 80’ περνούσα αμέτρητες ώρες βλέποντας τα ντοκυμαντέρ του. Ετσι αποφάσισα ότι μετά τις σπουδές μου στην Βιολογία στο ΑΠΘ θα προχωρούσα για μεταπτυχιακές σπουδές στην Βιολογική Ωκεανογραφία.
Θεσσαλονίκη, Αμερική, Κρήτη, Πειραιάς …μια μεγάλη πορεία που συνεχίζεται. Ποιοι ήταν οι σταθμοί στην καριέρα σας που σας έχουν μείνει αξέχαστοι?

Θα πρόσθετα και την Αθήνα μετά την Θες/νίκη διότι τις πρώτες μεταπτυχιακές μου σπουδές τις πραγματοποίησα στο ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος κοντά στην Δρ. Λυδία Ιγνατιάδου. Αξέχαστη μου έχει μείνει η μέρα που έγινα δεκτός για να συνεχίσω τις μεταπτυχιακές μου σπουδές στο Ινστιτούτο Σκριπς του Παν/μίου της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο. Το Σκριπς θεωρείτε και πιθανότα είναι ένα από τα 3 σπουδαιότερα Κέντρα Ωκεανογραφίας στον κόσμο. Οταν βρέθηκα εκεί ήταν τόσα πολλά και ενδιαφέροντα αυτά που συνέβαιναν που δεν προλάβαινα να απορροφώ τις πληροφορίες και την γνώση που μου παρείχαν. Η ένταξή μου ως βοηθού έρευνας στον εργαστήριο Οικολογίας Βαθιών Θαλασσών του Δρ. Κεν Σμιθ θα έλεγα ότι ήταν καταλυτική και καθοριστική για την μετέπειτα
πορεία μου ως ερευνητή και καθηγητή.

Ο άλλος μεγάλος σταθμός ήταν η απόφασή μου να γυρίσω στην Ελλάδα και να ενταχθώ στο τότε (1986) νεοσύστατο Ερευνητικό Κέντρο Κρήτης (το μετέπειτα ΙΤΕ) από το οποίο ξεπετάχθηκε το καλοκαίρι του 1987 το ΙΘΑΒΙΚ. Τι ΙΘΑΒΙΚ (1987-2003) στην κυριολεξία μετέβαλε τον χάρτη των θαλασσίων επιστημών στην Ελλάδα. Κάτω από τον καθοδήγηση του Καθ. Α. Ελευθερίου προώθησε την θαλάσσια έρευνα σε ποικίλα θέματα τόσο σε Εθνικό αλλά κυρίως σε Ευρωπαικό επίπεδο. Στα πλαίσια του ΙΘΑΒΙΚ μου δόθηκε η δυνατότητα να ασχοληθώ με τη μελέτη των βαθιών θαλασσών της Ανατολικής Μεσογείου κάτι που μέχρι τότε δεν είχε γίνει. Κατορθώσαμε λοιπόν, και θα έλεγα με μεγάλη επιτυχία, να αναδείξουμε και να προωθήσουμε την έρευνα των βαθιών λεκανών της Μεσογείου (μέχρι τα 4800 μ.). Παράλληλα συνεχίσαμε να δουλεύουμε τόσο στον Ατλαντικό όσο και στον Ειρηνικό αλλά το κύριο πεδίο της ερευνάς μας παρέμεινε πάντα η βαθιά Α. Μεσόγειος.

Έχετε εκπροσωπήσει και εκπροσωπείτε την πατρίδα μας στην Ευρωπαϊκή ένωση .Αλήθεια τι γνώμη έχουν στην Ευρώπη για την πατρίδα μας?

Νομίζω ότι δεν τίθεται τέτοιο θέμα. Τι θα πει τι άποψη έχουν για την Ελλάδα. Γιατί να υπάρχει διαφορετική άποψη για την Ελλάδα. Μια χαρά άποψη έχουν. Θα έλεγα μάλιστα ότι την ζηλεύουν λιγάκι για τον ήλιο, τις θάλασσες και την ζεστασιά των ανθρώπων της. Τώρα τι απόψη έχουν για τους πολιτικούς της. Ε αυτό είναι ένα άλλο θέμα που σηκώνει πολύ συζήτηση. Σίγουρα πάντως δεν έχουν την καλύτερη.

Και για τους Έλληνες επιστήμονες?

Για τους Έλληνες επιστήμονες νομίζω ότι έχουν την καλύτερη. Μην ξεχνάμε ότι στη χώρα μας υπάρχουν ερευνητικά εργαστήρια που είναι άριστα και θεωρούνται εφάμιλλα των Ευρωπαϊκών.

Σήμερα προβάλλεται το μοντέλο της «φυγής στο εξωτερικό» για τα νέα παιδιά. Είναι κατά την γνώμη σας η λύση αυτή?

Αυτή θα πρέπει να είναι μια προσωρινή λύση. Τα παιδιά αυτά θα πρέπει να γυρίσουν πίσω. Αυτό είναι και το ζητούμενο. Να δημιουργήσουμε τις συνθήκες που θα τους επιτρέψουν να γυρίσουν πίσω όταν θα έχουν ολοκληρώσει ένα κύκλο σπουδών η δουλειάς στο εξωτερικό. Βέβαια τα νούμερα ως τώρα δεν είναι ενθαρρυντικά. Μόνο το 25-30% των μεταδιδακτόρων μας γυρνούν στην πατρίδα. Έχουμε δηλαδή μια οδυνηρή διαρροή εγκεφάλων που θα πρέπει να μειωθεί αν θέλουμε η χώρα να μετέχει επί ίσης όροις στο διεθνές γίγνεσθαι.

Γνωρίζω ότι έχετε συμμετάσχει σε πάρα πολλές Ωκεανογραφικές αποστολές. Ποια ήταν η ποιο extreme κατάσταση που βιώσατε σε αυτές?

Η πιο ακραία νομίζω ότι ήταν το 1993 στον Αρκτικό κύκλο κοντά στα νησιά Σπιτσμπεργκεν της Νορβηγίας όπου αντιμετωπίσαμε ακραία καιρικά φαινόμενα (ύψη κύματος άνω των 15 μέτρων) για αρκετές ημέρες με αποτέλεσμα το ωκεανογραφικό σκάφος μας να υποστεί ζημιές να έχουμε αρκετούς τραυματίες και γενικά να κινδυνέψουμε πολύ σοβαρά.

Από την άλλη όμως ακραία εμπειρία, αλλά ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, ήταν οι καταδύσεις μου με το βαθυσκάφος ALVIN στον Ειρηνικό Ωκεανό και σε βάθη μεγαλύτερα των 4000 μ.

Κύριε Τσελεπίδη μιλήστε μας λίγο για την ζωή στα 2000 μέτρα.

Πρώτα από όλα τα βάθη αυτά αποτελούν το μεγαλύτερο οικοσύστημα του πλανήτη (το 70% των θαλασσών αποτελούνται από βαθιά νερά). Η ζωή σε αυτά τα βάθη έχει τις ιδιαιτερότητες της. Υπάρχει απόλυτο σκοτάδι. Κάνει πολύ κρύο (2-3 βαθμούς κελσίου). Οι οργανισμοί που υπάρχουν έχουν αναπτύξει ειδικές προσαρμογές επιβίωσης (μορφολογικές, βιοχημικές κλπ.). Πολλοί από αυτούς είναι ακόμα άγνωστοι σε εμάς. Σε πρόσφατες αποστολές στις βαθιές λεκάνες του νοτίου Ατλαντικού το 50-80% των οργανισμών που συλλέξαμε ήταν άγνωστοι για την επιστήμη! Με συντηρητικούς υπολογισμούς θεωρούμε ότι τα υπάρχοντα είδη θαλασσίων οργανισμών (εξαιρουμένων των μικροοργανισμών) ανέρχονται σε 5-10 εκατομ. Από αυτά έχουμε περιγράψει μόλις 250000 είδη. Υπάρχει συνεπώς πολύ δουλειά ακόμα να γίνει.

Μεγάλη συζήτηση γίνεται τώρα τελευταία για τις ΑΟΖ. Τελικά έχουμε όντως φυσικούς πλούτους κρυμμένους στα βαθιά?

Αναμφισβήτητα. Και ο πλούτος δεν είναι μόνο τα πετρέλαια και τα γαιαέρια. Υπάρχουν και σημαντικοί βιολογικοί πόροι. Η βιώσιμη εκμετάλλευση των θαλάσσιων φυσικών μας πόρων θα πρέπει επιτέλους να μας απασχολήσει πολύ σοβαρά. Είναι ένας τομέας που η επίσημη πολιτεία έχει ανεξήγητα αμελήσει. Τον τελευταίο χρόνο κάτι πάει να γίνει. Ελπίζω η προσπάθεια να μην μείνει στη μέση.

Πως βλέπετε να διαμορφώνεται η κατάσταση στον χώρο της έρευνας στην πατρίδα μας, ιδίως αυτήν την τόσο «σφιχτή» οικονομική περίοδο?

Δεν βλέπω φως. Η κατάσταση πάει από το κακό στο χειρότερο. Ήδη τα κονδύλια προς τα ερευνητικά κέντρα και τα Παν/μια έχουν μειωθεί δραματικά >40%. Υπάρχουν εργαστήρια που πραγματοποιούν έρευνα αιχμής αλλά βασίζονται κυρίως σε χρηματοδοτήσεις από την ΕΕ.

Πάρα ταύτα όμως, για ένα ανεξήγητο λόγο τα Ελληνικά Παν/μια και Ερευνητικά Κέντρα, παρά την πληθώρα προβλημάτων που αντιμετωπίζουν, εξακολουθούν να παράγουν φοιτητές και ερευνητές υψηλού επιπέδου ικανών να σταθούν σε οποιοδήποτε κέντρο του εξωτερικού. Άρα δεν μπορεί, αυτό το ρημάδι το Ελληνικό Σύστημα κάνει και κάτι καλό.

Κλείνοντας … αλήθεια υπάρχει κάποιο μέρος που θα θέλατε να εξερευνήσετε και μέχρι σήμερα δεν το έχετε καταφέρει?
Το μόνο μέρος που δεν έχω δουλέψει ακόμα είναι οι θάλασσες γύρω από την Ανταρκτική. Μόλις μου δοθεί η κατάλληλη ευκαιρία θα το επιχειρήσω.

Η συζήτηση για τα μυστικά του βυθού θα μπορούσε να συνεχίζεται για πολύ ακόμα. Άλλωστε οι anakalipsis είναι τόσες πολλές.

Κλείνοντας την συζήτηση μας με τον κύριο Τσελεπίδη ,ευχαριστώντας τον, ας κρατήσουμε όλοι σαν εικόνα ,την μαγεία του βυθού και την γαλήνη του απέραντου γαλάζιου.

Νομίζω ότι στις μέρες μας είναι ότι χρειαζόμαστε…

Φωτογραφικό αρχείο:F.Pantazoglou

Δεν υπάρχουν σχόλια :

Δημοσίευση σχολίου

Ο καλόπιστος σχολιασμός είναι καλοδεχούμενος.Οι άλλοι να πάτε αλλού....

Google+