Ετοιμάζει τη θεαματική επιστροφή του το ηφαίστειο της Σαντορίνης, ένα από τα μεγαλύτερα, πιο ανήσυχα και πιο καταστροφικά του κόσμου, ή όχι; Η ερώτηση αυτή αποτελεί πονοκέφαλο για τους επιστήμονες που προσπαθούν να λύσουν το αρχαίο παζλ, παρακολουθώντας τους σεισμογράφους να δουλεύουν ασταμάτητα το τελευταίο διάστημα, αποτελώντας κατά κάποιους τις κραυγές της Κασσάνδρας που προμηνύουν δεινά. Κατά άλλους, τους χρησμούς της Πυθίας, καθώς το φαινόμενο της συνεχούς σεισμικής δραστηριότητας βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη και είναι ασαφές αν σηματοδοτεί ή όχι το "ξύπνημα" του ηφαιστείου. Και κατά μια μεγάλη πλειονότητα επιστημόνων ένα αξιοσημείωτο μεν, όχι όμως άμεσα επικίνδυνο φαινόμενο που μένει ακόμη να μελετηθεί.
Το σίγουρο είναι ότι κάτι περίεργο συμβαίνει εκεί κάτω, στο βυθό της νήσου, που συνέδεσε την ύπαρξή της με την τρομακτική δύναμη από το πυρωμένο μάγμα που ξεπηδά από την καρδιά της Γης. Κάτι το οποίο οι επιστήμονες καταγράφουν, παρατηρούν και επιχειρούν να εξηγήσουν, βάζοντας σε κομβικό σημείο τους αστερίσκους ότι πρόκειται για προκαταρκτικές ερμηνείες και ότι απαιτούνται αφενός μεν περισσότερα στοιχεία και αφετέρου συνεχής μελέτη και αξιολόγηση.


Η Κρήτη

Το μόνο σίγουρο, όσο βέβαια η λέξη αυτή μπορεί να ισχύσει για φαινόμενα απρόβλεπτα όπως οι σεισμοί, είναι ότι τα χθεσινά 5,3 ρίχτερ που μας ταρακούνησαν δε συνδέονται σε καμιά περίπτωση με τα όσα λαμβάνουν χώρα στην περιοχή της Σαντορίνης. Σύμφωνα με το διευθυντή Ερευνών του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου του Αστεροσκοπείου Αθηνών κ. Γεράσιμο Παπαδόπουλο, ο σεισμός που μας ξύπνησε με άγριες διαθέσεις είχε επίκεντρο περιοχή που άπτεται της σεισμικής ζώνης της Κρήτης σε απόσταση 50 χιλιόμετρα από τη Σαντορίνη. Αποτελεί ένα γεγονός που δεν ξαφνιάζει τους επιστήμονες, καθώς η περιοχή δίνει σεισμούς, χωρίς ωστόσο τα μεγέθη τους να είναι μεγάλα. Τέλος, από τον πρωινό σεισμό έως αργά χθες είχαν καταγραφεί αρκετοί μετασεισμοί μεγέθους έως 4,2 ρίχτερ, γεγονός καθησυχαστικό. Αυτά είναι τα καλά νέα καθώς "ο γέγονε γέγονε". Τα όχι ακόμα τουλάχιστον "κακά", αλλά απλώς προβληματικά, είναι ότι κάτι κινείται στο βυθό της γειτονικής Σαντορίνης, όπου βρίσκεται ένα από τα πιο ενεργά ηφαίστεια όχι μόνο της Ευρώπης, αλλά ολόκληρου του κόσμου. Εκείνο που "ξύπνησε" για πρώτη φορά πριν από 2,5 εκατομμύρια χρόνια, ταρακούνησε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο στην προϊστορία και ενοχοποιήθηκε για την καταστροφή του μινωικού πολιτισμού, ακόμη και για φαινόμενα που περιγράφει η Παλαιά Διαθήκη.
Από το 1950 που εξερράγη τελευταία φορά το ηφαίστειο της Σαντορίνης "κοιμάται" έναν ανήσυχο ύπνο, που τους τελευταίους μήνες μοιάζει να είναι γεμάτος από... εφιάλτες. Από το παρελθόν έως το μέλλον.

Συνεχή ρίχτερ

Η έντονη σεισμική δραστηριότητα τους τελευταίους 12 μήνες πέρασε από τη φάση του χαρακτηρισμού ως αποκλίνουσα από τη συνήθη φυσιολογική κατάσταση σε εκείνη μιας έντονης επαγρύπνησης, καθώς το θέμα απέκτησε νέα διάσταση σε ημερίδα που έλαβε χώρα στην Αθήνα. Σε αυτήν επιστήμονες από την Ελλάδα και το εξωτερικό παρουσίασαν τη θέση ότι παρατηρείται τους τελευταίους μήνες, εκτός από τη σεισμική έξαρση, μια σειρά από παραμορφώσεις στο φλοιό της γης. Οι ενδείξεις αυτές ερμηνεύονται από μια ομάδα επιστημόνων ως πιθανή ενεργοποίηση του ηφαιστείου, χωρίς ωστόσο η άποψη αυτή να συναντά την ομοφωνία της επιστημονικής κοινότητας. Ο αντίλογος εστιάζεται στο γεγονός ότι δεν υπάρχουν ηφαιστειακά χαρακτηριστικά σε αυτούς τους σεισμούς ούτε δραστηριότητες που μπορούν να αποδοθούν άμεσα σε ενεργοποίηση του ηφαιστείου της Σαντορίνης.

«Σμήνος σεισμών»

Σύμφωνα με το διευθυντή Ερευνών του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου του Αστεροσκοπείου Αθηνών κ. Γεράσιμο Παπαδόπουλο, είναι αδιαμφισβήτητο ότι εδώ και καιρό βρίσκεται σε εξέλιξη μια τοπική σεισμική δραστηριότητα, αυξημένη σε σχέση με το παρελθόν. Όμως, κατά την άποψή του, αυτό το φαινόμενο δε σχετίζεται με τα μέχρι στιγμής δεδομένα με ενδεχόμενο "ξύπνημα" του ηφαιστείου της Σαντορίνης, αλλά με ένα "σμήνος σεισμών", όπως αποκαλείται η γένεση πολλών τοπικών από τους οποίους κανείς δεν υπερέχει στα μεγέθη.
Η μέχρι στιγμής εικόνα, σύμφωνα με τον κ. Παπαδόπουλο, δε δείχνει ότι υπάρχει κάποιος άμεσος κίνδυνος, χωρίς όμως κανείς να είναι σε θέση να βάλει το χέρι του στη φωτιά, αποκλείοντας οτιδήποτε στο μέλλον, με δεδομένο ότι το ηφαίστειο της Σαντορίνης είναι εν υπνώσει. Αυτό δε σημαίνει σε καμιά περίπτωση εφησυχασμό. «Δεν αγνοούμε ούτε τη σεισμικότητα ούτε τις παραμορφώσεις. Είναι απλά θέμα ερμηνείας...», σημείωσε χαρακτηριστικά στη "Ν.Κ.".
Το ζητούμενο αυτήν τουλάχιστον τη στιγμή είναι η παρακολούθηση του φαινομένου, η συγκέντρωση των στοιχείων και η αξιολόγησή τους με επιστημονικό τρόπο.

Ο κίνδυνος

Το πρόβλημα έχει όμως και μια δεύτερη, ίσως ακόμη πιο ανησυχητική διάσταση, καθώς, αν οι δονήσεις είναι καθαρά σεισμικής προέλευσης και όχι ηφαιστειακής, κανείς δεν αποκλείει έναν μεγαλύτερο σεισμό. Και ο κίνδυνος των ρίχτερ είναι εξίσου, αν όχι ακόμα πιο σοβαρός από αυτόν μιας ηφαιστειακής δραστηριοποίησης που μπορεί να είναι ανεπαίσθητη ή απλά ήπια.
Η όλη ιστορία θυμίζει κάτι από ντεζαβού στην επιστημονική κοινότητα, καθώς ανάλογα φαινόμενα είχαν προκαλέσει επιστημονικό πονοκέφαλο τη διετία 1996-’97 στο άλλο ενεργό ηφαίστειο του ελλαδικού χώρου, τη Νίσυρο. Τα δεδομένα πάντως λαμβάνονται σοβαρά υπόψη από την επιστημονική κοινότητα, που παρακολουθεί το φαινόμενο γνωρίζοντας ότι η Σαντορίνη, όπως έκανε στο παρελθόν, θα "ξυπνήσει" κάποια στιγμή και στο μέλλον. Όμως η αύξηση της σεισμικής δραστηριότητας δε σημαίνει αναγκαστικά και αναμενόμενη έκρηξη του ηφαιστείου.

Κάτι άλλαξε

Τις εκτιμήσεις αυτές ενισχύει και o καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και πρόεδρος του Οργανισμού Αντισεισμικής Προστασίας κ. Κοσμάς Στυλιανίδης, ο οποίος καταγράφει τα φαινόμενα, που υποδηλώνουν ότι αρχίζει μια διαφοροποίηση του ηφαιστείου από την κατάσταση ηρεμίας. Συνήθως οι σεισμοί δεν ξεπερνούν τα 3 και κάτι ρίχτερ και γίνονται αντιληπτοί κυρίως στην περιοχή της Σαντορίνης.
Η απότομη όμως κορύφωση της σεισμικής δράσης είχε ως αποτέλεσμα να δραστηριοποιηθούν άμεσα διάφορες επιστημονικές ομάδες τόσο του εσωτερικού όσο και του εξωτερικού.
«Υπάρχει επαρκής παρακολούθηση. Από πέρυσι έχει πυκνώσει και το δίκτυο παρακολούθησης επειδή υπήρξαν και αυτά τα φαινόμενα. Μέχρι στιγμής δεν έχει φτάσει το επίπεδο συναγερμού ώστε να απαιτείται η λήψη μέτρων», τονίζει ο κ. Στυλιανίδης, συμπληρώνοντας ότι «βέβαια τίποτε δεν αποκλείεται όταν πρόκειται για φαινόμενα της φύσης, αλλά τα ηφαιστειακά φαινόμενα χρειάζονται μια προετοιμασία».

Μια στις 20.000

Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι οι επιστήμονες εμφανίζονται καθησυχαστικοί όσον αφορά στην επανάληψη ενός καταστροφικού συμβάντος όπως εκείνο της έκρηξης του ηφαιστείου στην προϊστορία, τονίζοντας ότι η πιθανότητα επανάληψης ενός τέτοιου γεγονότος είναι μία στις 20.000. Στον αντίποδα, η άλλη σχολή που εκφράζεται από επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, του Ινστιτούτου Γεωφυσικής στη Νάπολι και του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών διαπιστώνει από συγκριτικές μετρήσεις που πραγματοποιεί την κίνηση του γήινου φλοιού κάτω από τη Σαντορίνη. Χαρακτηριστικό είναι το σχόλιο του καθηγητή του Εργαστηρίου Γεωφυσικής και Σεισμολογίας του ΤΕΙ Κρήτης Φίλιππου Βαλιανάτου, ο οποίος παρομοίασε το ηφαίστειο της Σαντορίνης με κέικ, το οποίο έχει παραμορφωθεί φουσκώνοντας.@neakriti